Hikaye Anlatan Zihin

Zihnimizi tanımak, nasıl çalıştığını, ne zaman dost olduğunu ne zaman bizi zora soktuğunu anlamak kolay değildir. Bu hem zihnin karmaşık ve bilinmez yapısından hem soyut olmasından hem de zihnimizi yine limitli ve yanılmaya müsait olan zihnin kendisiyle kavramamıza çalışmanın zorluğundan gelir.

Soyut kavramları anlamamızda, aklımızda tutmamızda metaforlar faydalıdır. Metaforlar genellikle soyut kavramları görselleştirmeye ve somutlaştırmaya yarayan mecazi anlatımlardır.

Mindfulness ise zihnimizi yargısızca, merakla ve olduğu gibi gözlememizi ve anlamamızı sağlayan zihinsel bir beceridir. Esnek ve açık bir tutumla, dikkati belirli bir biçimde odaklamayı öğreterek son derece hayati olan öz-farkındalık yetisini kazandırır.

Bir metaforla zihnimizin hallerinden birisine ve bu duruma Mindfulness ile nasıl yaklaşabileceğimize bakalım…

Kafanızın içinde susmak bilmeyen, uzun cümleler kuran ve tek başınızayken monologlar ve diyaloglar kuran bir ses var mı? Yanıtınız evetse tebrikler, siz de herkes gibi bir insansınız…Bir zihniniz var, zihin böyledir ve bunu yapar. Zihin devamlı konuşan bir hikaye anlatıcı gibidir. Üretken bir metin yazarı, senarist gibi devamlı hikayeler yazar ve bu hikayeleri kurgular, anlatır, filme çeker ve izler. Devasa sinema endüstrisinin bir senede yaptığını tek başına dakikalar içinde yapar!

Bu iç konuşmalar bazen tekil, bağımsız cümleler, bazense dünyayı algılama biçimimizin küçük modelleri, hikayeler ya da paternler biçimindedir. Böyle bir zihin hikaye anlatan zihindir. Bu özellik kötü bir şey olmasa da, bazen başımızı derde sokar.

Burada uyanık ve farkında bir zihnin sesi ile hikaye anlatan zihnin sesini ayırt etmek önemlidir. Farkında zihin gerçeklere ve o anda olana odaklanır, pratiktir. Hikaye anlatan zihin ise gerçeğin çarpıtılmış bir versiyonuna inanır, takılı kalır ve tekrarlar. Farkında zihin yeni bakış açıları getirir, yeni cümleler kullanır ve yaratıcıdır. Hikaye anlatan iç sesi dinlediğinizde genellikle aynı cümleleri tekrarlayıp durduğunu görürsünüz, kısırdır. Farkında zihin çözüm ve ilerleme odaklıdır, hikaye anlatan zihin sorun üzerinde zaman harcar. Farkında zihin bir insan olsaydı dost olmak isteyeceğiniz birisi olurdu. Hikaye anlatan zihin bir arkadaşınız olsaydı, muhtemelen onunla sık görüşmemek için bahaneler arardınız. Farkında zihin şefkatli ve anlayışlıdır, hikaye anlatan zihin ise kendine ve başkalarına karşı yargılayıcıdır.

Kendimden bir örnek vermek istiyorum. Yıllar önce çok yakın olduğum bir arkadaşım vardı. Bir yaz tatilinde bir olay yaşamıştık ve bu olay sonucunda aramız biraz açılmıştı. Bana bu olay nedeniyle mesafe koyduğunu düşünmüştüm. Kendimi suçlu ve dışlanmış hissetmiştim. Yıllar içerisinde zihnim hikayeyi öyle çok tekrarlamıştı ve abartılı bir hal almıştı ki zaman zaman sevilebilir olduğuma dair inancımı dahi zorluyordu. Rüyalarıma bile giriyordu, hem de defalarca… Rüyamda arkadaşımla karşılaşıyordum ve bana selam vermiyor yanındakilerle eğlenmeye gülmeye devam ediyordu, kabusla uyanıyordum. Bu hikayeye o kadar inanmıştım ki çok özlesem de artık geri dönülemeyeceğini düşündüğümden telefona sarılıp bir merhaba diyemiyordum.

Geçtiğimiz yıl hiç ummadığım bir yerde bu arkadaşımla karşılaştım, rüyamdaki gibi beni görmezden geleceğini ya da zoraki bir merhaba diyeceğini düşündüm. Boynuma atladı, mekandaki bakışlara aldırmadan zıp zıp zıpladık, ne kadar özlediğimizi birbirimize söyledik. Tarifsiz bir mutluluk duydum. Oturup dertleştiğimizde yaşadığımız olayı hayal meyal hatırladığını ve onun için önemli olmadığını, hayatında bambaşka zorluklar yaşadığını, kendi koşturması içinde arayıp sormamaktan benim kadar kendisinin de üzüntü duyduğunu konuştuk. Yüreğime su serpildi ve arkadaşlığımız yeniden yeşerdi, tam on beş sene sonra! Hikaye anlatan zihnim bana neredeyse bir dosta malolmuştu…

Mindfulness hikaye anlatan zihninizle dost olmanızı sağlar. Hikaye anlatan zihin sizi yüz anın doksan dokuzunda geçmişe ya da geleceğe götürmeye çalışır. Mindfulness egzersizlerini yaparken zihninizin bu yüzünü sıkça görürsünüz. Dikkatinizi nefesinize yönlendirmiş biçimde gözlemlerken bir anda kendinizi zihniniz hikayeler anlatır halde düşünürken bulursunuz. Bunu farkettiğinizde dikkatinizi tekrar nefese odaklarsınız. Egzersiz esnasında bu beceriyi kazanmak hayatın akışında stres ve zorluklar karşısında zihnin sesleri boğucu bir hal aldığında durup bunların gerçekler değil yalnızca hikayeler olduğunu farketmenizi sağlar.

Ve böyle böyle, hikaye anlatan zihin karamsar kurgusunu bırakır, farkında zihin de buna izin verir ve sonsuz yaratıcılıkta olan hayatın akışı kalemi eline alır ve kim bilir, belki de filme mutlu ve gülümseten bir son yazar…

Ece IŞIK

Mindfulness Eğitmeni